Ppłk Leonard Szczęsny Zub-Zdanowicz ps. „Dor”, „Ząb”

Cichociemny, oficer PSZ, ppłk NSZ.

Nasz Bohater urodził się w Popowcach na Wołyniu 06.11.1912 roku. Był absolwentem Szkoły Podchorążych Kawalerii w Grudziądzu i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego - magister prawa z 1935 roku.

W kampanii wrześniowej 1939 roku był Szefem Bezpieczeństwa w Sztabie 29 Dywizji Piechoty i dowódcą plutonu żandarmerii. Po przedostaniu się na zachód był oficerem Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich (walczył pod Narwikiem), oficerem Samodzielnej Brygady Spadochronowej, a następnie po skoku do kraju w AK i NSZ. Był dowódcą oddziału partyzanckiego na Lubelszczyźnie, dowódcą 1 Pułku Legii Nadwiślańskiej Ziemi Lubelskiej NSZ. Od sierpnia 1944 roku był Szefem Sztabu w Brygadzie Świętokrzyskiej NSZ.

W nocy z 1 na 2 września 1942 roku, jako 30-letni porucznik, został zrzucony do kraju w rejonie leśniczówki „Łoś” w pow. grójeckim. Był w grupie oficerów AK przeznaczonych do akcji „Wachlarz”. Przy lądowaniu Zub-Zdanowicz złamał skomplikowanie nogę i został przekazany na melinę w Zalesiu Dolnym. Mieszkał jakiś czas w Warszawie, gdzie spotkał się z kolegą z KUL-u mjr. Stanisławem Żochowskim ps. „Brodzic”, który pełnił funkcję Szefa Sztabu w NSZ. Wtedy to, po rozmowach z Żochowskim, zdecydował o przejściu z AK do NSZ. W tym czasie kontaktował się m.in. z innym cichociemnym, znajomym z kursu na wyspach por. Janem Piwnikiem ps. „Ponury". W NSZ rtm./mjr Zub -Zdanowicz zmienił pseudonim z „Dor” na „Ząb” i przyjął stanowisko szefa Akcji Specjalnej w III Okręgu NSZ Lublin. Miał w tym czasie pod swoja komendą oddziały w sile ok. 400 żołnierzy. To wtedy wypowiedział te słynne słowa: „tam gdzie ja działałem, PPR nie miało prawa się rozwijać”.

14.11.1943 roku pod Borowem odbyła się uroczystość wręczenia sztandaru pułkowi przez społeczeństwo. Sztandar haftowała Maria Poray-Wybranowska, późniejsza żona Zub -Zdanowicza, sanitariuszka w Brygadzie Świętokrzyskiej NSZ nosząca ps. „Fala”.

Oddziały „Zęba” zlikwidowały m.in. w sierpniu 1943 roku pod Borowem bandę komunistyczną i rabunkową „Słowika” z GL/AL. Podczas podróży służbowej w czerwcu i lipcu 1944 roku, tuż przed wybuchem powstania warszawskiego, wpadł w ręce komunistów z AL, ale boso zdołał zbiec. Komuniści skazali go na śmierć. Od 17.08.1944 roku, a więc kilka dni po sformowaniu Brygady Świętokrzyskiej NSZ, został Szefem Sztabu Brygady. Przeszedł cały szlak bojowy Brygady od Miechowa do Holisova.

W sierpniu 1945 roku odmeldował się z BŚ NSZ i zameldował się u gen. Andersa w 2 Korpusie. Przeniósł się do Wielkiej Brytanii, nie uznano jego stopnia ppłk., sądzono go jako dezertera z AK, stawiano mu zarzuty jako oficerowi NSZ. Dopiero w 1949 roku uznano go rotmistrzem kawalerii, a w 1951 roku stopień majora przyznał mu gen. Anders. Wtedy to z Anglii wyjechał do USA, gdzie stał się honorowym członkiem 101 Dywizji Spadochronowej.

W 1946 roku urodziła się córka Elżbieta, późniejsza działaczka polonijna, pomagająca także działaczom NSZZ „Solidarność”. Sam Leonard Zub -Zdanowicz wspierał finansowo swoją dawną uczelnię KUL oraz inne organizacje niepodległościowe jak m.in. Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela.

Leonard Szczęsny Zub-Zdanowicz zmarł 12.08.1982 roku w Waterbury (Connecticut) w USA. Miał 70 lat. Jego życzenie zostało spełnione, pochowano go w mundurze z licznymi odznaczeniami. Żona Maria Zub-Zdanowicz „Fala” przeżyła męża o 12 lat. Pamięć o ojcu kultywuje w USA rodzina, głównie syn Meliton, urodzony w 1954 roku.

Gen. dyw. Janusz Brochwicz-Lewiński ps. „Gryf” z Armii Krajowej tak napisał o „Zębie”:

„Pragnę dodać jeszcze kilka słów o innej pięknej postaci – dowódcy z tego obszaru. Był to Leonard Szczęsny Zub-Zdanowicz ps. „Ząb”, mój serdeczny kolega z okresu walk partyzanckich na Lubelszczyźnie i w Kieleckiem. Ciekawa jest jego historia. Walczył przeciwko Sowietom, w pewnym momencie przeszedł z szeregów AK do NSZ. Po wojnie udało mu się uciec z Polski do II Korpusu gen. Andersa, który go awansował do stopnia majora. Wyemigrował do USA. Zmarł 12 sierpnia 1982 r. Skoczek cichociemny z Brygady Spadochronowej. To był bardzo odważny oficer.”

„Moim obowiązkiem była w takim położeniu ochrona ludności. Księża się zwracali o pomoc, ludność także, abyśmy trzymali teren i utrzymali go czystym. Bo taka sowiecka banda partyzancka, jak się zwaliła do wsi, to oni zjedli wszystko, co było, pili samogon, gwałcili kobiety i kradli, co mogli. Nie było wyjątków, żeby oni się dobrze zachowywali. „Zapora”, dowodzący sąsiednim oddziałem, miał ten sam problem. Leonard Zub – Zdanowicz „Ząb”, dowodzący oddziałem NSZ na tym terenie, nie miał tych dyrektyw, co AK, a zatem nie miał tych skrupułów, gdy chodziło o sowiecką partyzantkę. On rąbał ich równo.”

Źródło: Mariusz Warachim

https://scontent.fktw5-1.fna.fbcdn.net/v/t39.30808-6/283080848_10159001941848237_4419700178224689611_n.jpg?_nc_cat=105&ccb=1-7&_nc_sid=730e14&_nc_ohc=__cAJZZUHh8AX-HNK3W&_nc_ht=scontent.fktw5-1.fna&oh=00_AT9d7QZUjEWQGXYtglZxsfGXugypxrdZP5EjXI4lp5f83A&oe=62DB95C8