Albinizm to genetyczna cecha powodująca brak pigmentu w skórze, włosach i oczach, co prowadzi do jasnej karnacji i problemów zdrowotnych, takich jak wrażliwość na słońce czy zaburzenia wzroku. W Afryce Subsaharyjskiej albinizm występuje stosunkowo często – w Tanzanii szacuje się, że dotyczy 1 na 1400 osób, w porównaniu z 1 na 20 000 na świecie. W wielu społecznościach Afryki Wschodniej osoby z albinizmem od dawna spotykały się z dyskryminacją, wykluczeniem społecznym, a czasem przemocą, wynikającą z niezrozumienia ich stanu i przesądów.
W latach 2000–2010 w Tanzanii, szczególnie w regionach wokół Jeziora Wiktorii (Mwanza, Shinyanga, Simiyu), nasiliła się fala brutalnych ataków na osoby z albinizmem, głównie dzieci. Wierzenia, promowane przez lokalnych szamanów i uzdrowicieli, głosiły, że części ciała takich osób – włosy, kończyny, narządy, a nawet krew – mają magiczne właściwości, przynoszące szczęście, bogactwo, zdrowie lub sukces w biznesie, rybołówstwie czy polityce. Te przesądy stworzyły popyt na czarny rynek, gdzie ludzkie szczątki były sprzedawane za wysokie sumy, sięgające nawet tysięcy dolarów za pojedynczą kończynę.
Zgodnie z raportami Under the Same Sun (UTSS), organizacji wspierającej osoby z albinizmem, w Tanzanii w latach 2000–2015 odnotowano co najmniej 76 morderstw i ponad 180 ataków, w tym okaleczenia osób z tym schorzeniem. W wielu przypadkach ofiary były dziećmi, uznawanymi za szczególnie „potężne” w rytuałach ze względu na ich niewinność. Liczba zaginięć jest trudna do oszacowania, ponieważ wiele przypadków nie było zgłaszanych z powodu strachu, stygmatyzacji lub braku dostępu do władz, szczególnie na terenach wiejskich. W sąsiednich krajach, takich jak Malawi, Burundi, Mozambik i Demokratyczna Republika Konga, również odnotowano podobne ataki, choć na mniejszą skalę – na przykład w Malawi w latach 2014–2019 zgłoszono 163 przypadki przemocy wobec osób z albinizmem, w tym 4 morderstwa i 7 porwań.
Ataki były wyjątkowo brutalne. Sprawcy, często uzbrojeni w maczety lub noże, napadali na ofiary w ich domach, szkołach lub na ulicach, odcinając kończyny, włosy lub narządy, czasem za życia. Niektóre ofiary były porywane i wywożone do innych krajów, co sugeruje istnienie transgranicznej siatki handlarzy. Relacje ocalałych, takie jak historia Josepha Rukondo w Burundi, opisują przerażające sceny, w których napastnicy działali z premedytacją, a ich celem było uzyskanie „materiału” na sprzedaż.
Najbardziej znane przypadki:
-Mariam Staford (Tanzania): W 2008 roku 14-letnia dziewczynka z albinizmem została zaatakowana w swoim domu w regionie Shinyanga. Sprawcy odcięli jej nogi i uciekli, pozostawiając ją na śmierć. Sprawa zyskała międzynarodowy rozgłos dzięki relacjom medialnym, co zmusiło rząd Tanzanii do podjęcia pierwszych działań, takich jak zakaz praktyk szamańskich związanych z albinizmem. Sprawców nie ujęto, co było typowe dla tamtego okresu.
-Pendo Emmanuell (Tanzania): Czteroletnia dziewczynka została porwana z domu w regionie Mwanza w 2015 roku. Pomimo nagrody za informacje i międzynarodowej kampanii, jej los pozostaje nieznany. Sprawa ujawniła trudności w prowadzeniu śledztw w wiejskich regionach, gdzie policji często brakowało zasobów lub woli do działania.
-Joseph Rukondo (Burundi): W 2010 roku, ośmioletni chłopiec z albinizmem został zaatakowany w swoim domu w Burundi. Sprawcy odcięli mu rękę, którą sprzedano lokalnemu szamanowi. Joseph przeżył, ale sprawcy uciekli, a śledztwo nie przyniosło rezultatów. Ten przypadek podkreślił transgraniczny charakter przemocy, ponieważ Burundi sąsiaduje z Tanzanią, gdzie popyt na części ciała był największy.
-Przypadek w Malawi (2022): W kwietniu 2022 roku odnotowano porwanie i morderstwo dziecka z albinizmem w Malawi. Ciało znaleziono z odciętymi kończynami, co wskazywało na motyw rytualny. Sprawa ta pokazała, że mimo zmniejszenia liczby ataków po 2010 roku, problem nadal istnieje.
Sprawa morderstw i porwań osób z albinizmem pozostaje częściowo niewyjaśniona. Dziesiątki dzieci i dorosłych zaginęły bez śladu, a ich los jest nieznany. Ataki wskazują na istnienie zorganizowanej siatki, obejmującej szamanów, handlarzy i lokalnych przestępców z różnych krajów. Kluczowi przywódcy tych grup nie zostali zidentyfikowani ani schwytani. Raporty sugerują, że w ataki mogły być zamieszane wpływowe osoby, w tym politycy lub biznesmeni, ale brak dowodów uniemożliwia potwierdzenie tych zarzutów. Problemem jest niewykrywalność sprawców. W Tanzanii do 2015 roku skazano jedynie 17 osób w związku z atakami na osoby z albinizmem, mimo setek zgłoszonych przypadków. Brak zasobów, korupcja w policji i strach przed zemstą szamanów utrudniały śledztwa. Wiele spraw umorzono z powodu braku świadków lub dowodów. Pomimo kampanii edukacyjnych, przesądy o magicznych właściwościach części ciała osób z albinizmem nadal istnieją w niektórych społecznościach. Wciąż nie ma pełnego wyjaśnienia, dlaczego te wierzenia są tak głęboko zakorzenione i odporne na zmiany.
Rząd Tanzanii podjął pewne kroki w odpowiedzi na kryzys. W 2009 roku wprowadzono zakaz praktyk szamańskich związanych z albinizmem oraz zwiększono kary za ataki, w tym dożywocie lub karę śmierci. Utworzono również specjalne ośrodki dla osób z albinizmem, gdzie mogły szukać schronienia, choć organizacje takie jak Human Rights Watch krytykowały warunki w tych placówkach porównując je do obozów internowania. W 2015 roku wybrano pierwszą parlamentarzystkę z albinizmem, Salum Khalfani Bar’wani, co zwiększyło widoczność problemu w polityce.
Na poziomie międzynarodowym organizacje takie jak Under the Same Sun, Amnesty International i ONZ odegrały kluczową rolę w nagłaśnianiu problemu. Under the Same Sun prowadziło kampanie edukacyjne, które pomogły zmniejszyć liczbę ataków po 2010 roku, dostarczając jednocześnie dane statystyczne i wsparcie dla ofiar. Amnesty International dokumentowało przypadki w Burundi i Malawi, wzywając do lepszej ochrony. W 2015 roku ONZ ustanowiło Międzynarodowy Dzień Świadomości Albinizmu (13 czerwca), aby walczyć z dyskryminacją i przemocą wobec osób z albinizmem.
Do 2025 roku liczba ataków na osoby z albinizmem w Tanzanii znacząco zmalała dzięki kampaniom edukacyjnym, większej świadomości społecznej i surowszym karom. Jednak pojedyncze przypadki nadal mają miejsce, szczególnie w Malawi i Mozambiku, gdzie w 2022 roku odnotowano porwania i morderstwa. Czarny rynek handlu częściami ciał wciąż istnieje, choć na mniejszą skalę, a przesądy nadal utrzymują się w odosobnionych społecznościach. Los wielu zaginionych osób, w tym dzieci takich jak Pendo Emmanuell, pozostaje nieznany, a brak skutecznych śledztw pozostawia rodziny bez odpowiedzi.
@Walker @michal26 @JimMorrisonFCB @DiSBlaDE @messicocacola @Kondziubarca @baster82 @esem91 @Karamba @Ojciec5tkidzieci