Ciekawostka. Jutro (7 sierpnia) całkowite zaćmienie (Super) Księżyca, więc krótkie przypomnienie co to jest, dlaczego warto obserwować jutrzejsze, nawet jeśli się nie jesteście pasjonatami oraz pełny harmonogram dla Polski.

Zaćmienie Księżyca to zjawisko astronomiczne, które występuje wtedy, gdy Ziemia znajduje się między Słońcem a Księżycem, tak że jej cień pada na powierzchnię Księżyca. Można więc powiedzieć, że z punktu hipotetycznego obserwatora, który stoi na jasnej stronie Księżyca, dochodzi do sytuacji zaćmienia Słońca. Prowadzi to więc do logicznych wniosków, które jasno wskazują (i wskazywały już co najmniej starożytnym Grekom), że model płaskiej Ziemi nie może być poprawny:
https://previews.123rf.com/images/zhanna30/zhanna302103/zhanna30210300035/166080392-theory-of-flat-earth-flat-earth-in-space-with-sun-and-moon-vector-illustration.jpg
O ile można wyobrazić sobie dla niego sytuację zaćmienia Słońca (Słońce musi być wyżej niż Księżyc nad powierzchnią), to sytuacja, w której Ziemia znajdzie się pomiędzy Słońcem i Księżycem, tak że oba ciała niebieskie będą możliwe do zaobserwowania w dwóch różnych punktach, jest geometrycznie niemożliwa.

Z zaćmieniem Księżyca związane są też dwa terminy: umbra (łac. cień) oraz penumbra (łac. półcień). Z pojęciami tymi musieliście spotkać się na fizyce, gdy omawiane było zachowanie światła przy dwóch punktowych źródłach. Umbra to obszar, gdzie nie dociera światło z żadnego źródła, a penumbra charakteryzuje się tym, że jest to obszar oświetlony tylko przez jedno ze źródeł:
https://encrypted-tbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQ3_9j5YPTOnvA6rZiSUeyvHeVGu79KwS_uAw&s

Chociaż Słońce jest jedno, to z punktu widzenia Ziemi ciężko byłoby je traktować jako punktowe, bo jest ponad milion razy większe, jeżeli chodzi o jego objętość. Dlatego będzie ono tworzyć obszar cienia tam, gdzie Ziemia nie dopuszcza w ogóle światła (obszar oznaczony jako E), oraz półcienia, w miejscach, gdzie dociera go ~50% (obszar oznaczony jako D):
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Strefy_za%C4%87mienia_Ziemi.svg/1920px-Strefy_za%C4%87mienia_Ziemi.svg.png

Warto pamiętać, że to, co tutaj widzimy, jest swoistego rodzaju płaskim rzutem, a w istocie ze względu na 3 wymiary cień będzie tworzył bryłę stożkową. Kiedy Księżyc znajduje się w obszarze D, to mówimy o tak zwanym zaćmieniu półcieniowym. Sytuacja ta charakteryzuje się spadkiem jasności Księżyca o około 10%, więc dla większości osób będzie w zasadzie niezauważalna, jeśli się im o tym nie powie. Kiedy Księżyc wchodzi w obszar oznaczony jako E, mówimy wtedy o właściwym zaćmieniu Księżyca. Zaćmienie to może być częściowe, jak i całkowite w zależności od tego, czy cała tarcza naszego satelity schowa się w obszarze umbry. Dodatkowym zjawiskiem towarzyszącym właściwemu zaćmieniu Księżyca jest charakterystyczne czerwienienie tarczy. Dzieje się tak na skutek wydłużenia fal światła widzialnego (a co za tym idzie przesunięciu ku czerwieni), które musi przejść przez ziemską atmosferę, zanim dotrze do powierzchni Księżyca. Można by też zastanawiać się, dlaczego do zaćmienia w takim razie nie dochodzi średnio raz w miesiącu, bo tyle zajmuje Księżycowi obiegnięcie Ziemi? Ekliptyki orbit Ziemi oraz Księżyca są nachylone względem siebie pod kątem kilku stopni. Powoduje to, że sytuacja, w której Księżyc znajdzie się w obszarze stożka umbry, zdarza się od 2 do 4 razy rocznie.

Jutrzejsze zaćmienie warto także obserwować, ponieważ dojdzie do połączenia dwóch zjawisk, które razem nie zdarzają się zbyt często. Poza zaćmieniem wystąpi sytuacja, którą nazywa się potocznie superksieżycem. Księżyc bowiem w momencie zaćmienia znajdzie się na około 60h (~2,5 doby) przed perygeum, czyli punktem swojej orbity najbliższym względem Ziemi, a więc będzie również nieco większy i jaśniejszy, niż przeciętnie: https://pl.wikipedia.org/wiki/Superksi%C4%99%C5%BCyc
Następna taka (a nawet lepsza) okazja do obserwacji całkowitego zaćmienia Księżyca w perygeum (na 12h przed) nadarzy się dopiero w roku 2037: https://en.wikipedia.org/wiki/January_2037_lunar_eclipse


Jako że około 2 tygodnie temu podałem informację powtórzoną za jakimś guano-portalem typu Onet, o zaćmieniu "chwilę po 18" to uzupełniam informacje, bo niestety nie będzie można zobaczyć początku. Księżyc znajdzie się bowiem nad horyzontem dla Warszawy dopiero o 19:06 (w innych częściach Polski będzie to różnica minut). Jednak nawet wtedy przez pierwszy moment będzie ciężko je zauważyć i najlepiej znaleźć punkt obserwacyjny w postaci wzniesienia, dla którego kierunek południowo-wschodni nie będzie przyblokowany zabudowaniami lub drzewami.

Zaćmienie półcieniowe — początek 17:28 (Niewidoczne z Polski)
Zaćmienie częściowe — początek 18:27 (Niewidoczne z Polski)
Zaćmienie całkowite — początek 19:30 (Widoczne, wysokość kątowa 3° nad horyzontem, potrzebny bardzo dobry punkt do obserwacji)
Zaćmienie całkowite — środek 20:11 (Widoczne, wysokość kątowa 8° nad horyzontem)
Zaćmienie całkowite — koniec 20:52 (Widoczne, wysokość kątowa 14,5° nad horyzontem)
Zaćmienie częściowe — koniec 21:56 (Widoczne, wysokość kątowa 22° nad horyzontem)
Zaćmienie półcieniowe — koniec 22:55 (Widoczne)

Zatem jeśli ktoś chce zobaczyć rdzawy Księżyc, lepsze warunki będą prawdopodobnie w godzinach 20:30-20:50, kiedy będzie on wychodził z zaćmienia, bo będzie po prostu wyżej. Wystarczyć powinien kawałek terenu bez zabudowań i drzew.
Polecam poniższą stronę, gdzie można sprawdzić harmonogram dokładnie dla swojej miejscowości:
https://www.timeanddate.com/eclipse/in/poland/warsaw?iso=20250907

Oznaczam osoby zainteresowane z poprzedniego postu, żeby dostały sprostowanie: @Faro, @macio_944, @Ojciec5tkidzieci, @Safrani, @PatrychoO, @fart, @mekston